Erozja zębów — gdy kwasy z diety lub żołądka rozpuszczają szkliwo

Erozja zębów to chemiczne rozpuszczanie szkliwa przez kwasy — różna od próchnicy (też kwasowa, ale z udziałem bakterii) i od abrazji (mechaniczna).

Statystyki: erozja dotyka 20-40% populacji dorosłej w jakimś stopniu — odsetek rośnie z rozwojem konsumpcji kwaśnych napojów (sok, energetyki, cytrus). To niedostatecznie diagnozowany problem.

Tłumaczę jak rozpoznać, źródła kwasów, co realnie chroni.

Czym jest erozja (i czym różni się od próchnicy)

Aspekt	Erozja	Próchnica
Mechanizm	Bezpośrednie rozpuszczanie szkliwa przez kwas	Kwas produkowany przez bakterie z cukru
Bakterie potrzebne?	NIE	TAK
Lokalizacja	Powierzchnie gładkie (przednie zęby, podniebienne, żującej)	Szczeliny międzyzębowe, bruzdy, szyjki
Wygląd	Gładkie, błyszczące, „przezroczyste” krawędzie	Matowe, brunatne, dziuratawe
Postępowanie	Powoli, latami	Może być szybsze

Wczesne sygnały erozji

Wizualne

Przezroczyste krawędzie tnące — szczególnie siekaczy
Zaokrąglone, gładkie powierzchnie zębów (zamiast naturalnie ostrych krawędzi)
Wycięte „cup-shaped” dołki na powierzchniach żujących trzonowców
Plomby wystające ponad poziom szkliwa — plomba została, szkliwo wokół zostało rozpuszczone
Zmiana koloru zębów — żółtawe (odsłonięta zębina pod cienkim szkliwem)
Glansujący, szklisty wygląd zębów

Objawowe

Nadwrażliwość na zimne / kwaśne
Ból przy nagryzaniu — gdy szkliwo zbliża się do miazgi
Częste pękające plomby / korony — utrata podpory zębów

Źródła kwasów — gdzie szukać

A. Zewnętrzne (z diety i środowiska)

Najczęstsze winowajcy:

Soki owocowe — szczególnie cytrusowe, jabłkowe, ananasowe. pH 3,0-3,8 (woda pH 7).
Napoje gazowane słodzone — Cola, sodawka, soda z kawą. pH 2,5-3,5. Najgorsza grupa.
Napoje energetyczne — Red Bull, Tiger, Monster. pH 3,3-3,9. Plus efekt erozji potęgowany przez kofeinę (wysuszenie).
Napoje sportowe — Powerade, Gatorade. pH 3,0-3,8.
Owoce kwaśne — cytryny, kiwi, pomidor (codzienne spożycie w sokach)
Wina — szczególnie białe (pH 3,0-3,8)
Octy — sos balsamiczny, ocet jabłkowy
Kombucha — pH 2,5-3,5
Witamina C w pastylkach do ssania
Aspiryna rozpuszczalna w jamie ustnej (rzadko)

Mit: woda smakowa, herbata zielona, owoce świeże — nie powodują istotnej erozji u zdrowych pacjentów (ekspozycja krótka, ślina szybko buforuje).

B. Wewnętrzne (z żołądka)

GERD (refluks żołądkowo-przełykowy) — chroniczny, najczęstsza przyczyna erozji wewnętrznej
Wymioty przewlekłe:
- Bulimia
- Hyperemesis gravidarum (ciężarne wymioty)
- Anorexia (na późnym etapie)
- Choroby alkoholowe
Achalazja, regurgitacja — rzadkie

Lokalizacja klucz: erozja od strony podniebiennej (wewnętrznej) zębów górnych jest prawie zawsze od żołądka — bo kwas dociera tam właśnie podczas refluksu / wymiotów.

C. Środowiskowe (rzadkie)

Pływacy — chlor w basenach (jeśli źle wyregulowany, pH spada do 3,0)
Pracownicy w przemyśle chemicznym — pary kwasów
Degustatorzy wina zawodowi — chroniczna ekspozycja
Tlenek azotu (sedacja dentystyczna powtarzana często) — bardzo rzadkie

Stadia erozji

Stadium	Wygląd	Postępowanie
0	Bez zmian	Profilaktyka
1	Powierzchnia gładsza, lekka utrata szkliwa	Profilaktyka + eliminacja źródła
2	Zębina widoczna jako żółtawe okienka, „cup-shaped” dołki	Ochrona + monitorowanie
3	Wyraźna utrata wysokości zęba, czułość, plomby wystające	Odbudowy kompozytowe + ochrona
4	Drastyczna utrata struktury, ekspozycja miazgi w niektórych zębach	Pełna rekonstrukcja okluzji

Diagnostyka

W gabinecie

Wywiad: dieta (napoje, soki, owoce), GERD, wymioty, leki, zawód
Foto cyfrowe zębów — porównanie z przeszłością/przyszłością
Skan śródustny — obiektywna dokumentacja utraty struktury (porównanie 6 mies. → 1 rok)
Wskaźnik BEWE (Basic Erosive Wear Examination) — standaryzowana ocena

Konsultacje specjalistyczne

Gastrolog — przy podejrzeniu GERD (gastroskopia, pH-metria 24h)
Psychiatra / psycholog — przy podejrzeniu zaburzeń odżywiania
Internista — przy niejasnych przyczynach

Leczenie

Etap 1: Eliminacja przyczyny (najważniejszy!)

Bez tego żadne leczenie miejscowe nie zatrzyma erozji.

Dieta:

Zredukuj kwaśne napoje — szczególnie częste sączenie
Pij z słomką — minimalizuje kontakt napoju z zębami
Nie tracz nawyku picia kawy/soku przez godzinę z przerwami — to najgorszy model spożycia
Po kwaśnym napoju: przepłucz wodę, ale nie szczotkuj przez 30-60 min (szkliwo jest tymczasowo zmiękczone)
Mlecznych produktów po kwaśnym posiłku (mleko buforuje pH)

GERD:

Konsultacja gastrologa
Leki (IPP — inhibitory pompy protonowej: Pantoprazol, Omeprazol)
Modyfikacja stylu życia (waga, ostre pokarmy, alkohol, palenie, posiłek 3 godz. przed snem, kąt łóżka uniesiony)

Wymioty:

Leczenie podstawowej choroby (anoreksja, bulimia, ciąża)
Przepłukiwanie wodą po wymiocie (NIE szczotkowanie zaraz po)

Etap 2: Wzmocnienie szkliwa

Pasta z fluorem 1450 ppm dwa razy dziennie
Lakier fluorowy 22600 ppm w gabinecie co 3-6 mies.
Pasta z hydroksyapatytem — „wypełnia” mikropory zniszczonego szkliwa
CPP-ACP (Tooth Mousse) — bardzo dobre dla erozji wczesnej

Etap 3: Odbudowy zachowawcze

W stadium 2-3:

Kompozyty bezpośrednie — odtworzenie utraconych powierzchni żującej
Onlay / overlay ceramiczny — przy większych utratach struktury
Korony pełnoceramiczne — w stadium 3-4

Etap 4: Pełna rekonstrukcja okluzji

W stadium 4 — wieloletnia erozja obniża zgryz (zęby krótsze = mniej miejsca w stawie skroniowo-żuchwowym). Konieczna kompleksowa rehabilitacja:

Plan na wszystkich zębach jednocześnie
DSD (Digital Smile Design) — planowanie cyfrowe
12-20 koron / licówek
Często konieczna podniesienie zwarcia (orthodontic prep)

Cena pełnej rekonstrukcji: 40 000-100 000 PLN zależnie od zakresu.

Profilaktyka — najlepsza strategia

Pij wodę jako główny napój
Sok / kola / energetyk — przy posiłku, nie sączkowane przez godziny
Słomka dla kwaśnych napojów
Mlecznych produktów po kwaśnym (bufor)
Płukanie wody po kwaśnym posiłku
NIE szczotkuj 30-60 min po kwaśnym
Wizyty kontrolne co 6 mies. + foto / skan dla porównania w czasie
Konsultacja gastrologa przy refluksie

Specyficzne grupy ryzyka

Pacjenci sportowi

Napoje sportowe (Powerade, Gatorade) → erozja
Strategia: woda jako standard, napój sportowy tylko przy intensywnym wysiłku >1h
Po treningu: przepłucz wodę, nie szczotkuj od razu

Pacjenci z bulimią / zaburzeniami odżywiania

Wielospecjalistyczne podejście — psychiatra, dietetyk, dentysta
Profilaktyka w gabinecie: lakier fluorowy częsty, indywidualne nakładki z fluorkiem do nocy
Wsparcie psychologiczne kluczowe — bez tego erozja postępuje

Pacjenci z GERD

IPP + zmiany stylu życia
Wizyty kontrolne co 3-4 mies. w trakcie aktywnej erozji
Profilaktyczne nakładki nocne z fluorkiem — chronią przed nocnym refluksem

Pacjenci na chemioterapii / radioterapii

Wymioty + suchość jamy ustnej = błyskawiczna erozja w trakcie leczenia onkologicznego. Bardzo ważne: profilaktyka stomatologiczna przed chemio/radio, częste wizyty kontrolne, fluor wysoki.

W Mikrostomart

Standardowy protokół przy erozji:

Foto/skan dokumentacyjny stanu wyjściowego
Wywiad dietetyczny i medyczny
Skierowanie do gastrologa w razie podejrzeń GERD
Profilaktyka: lakier fluorowy, pasta z fluorem 5000 ppm na receptę, CPP-ACP
Odbudowy zachowawcze w razie utraty struktury
Kontrole co 6 mies. ze skanem śródustnym — obiektywne porównanie

Dalej

Źródła:

Bartlett DW et al. Basic Erosive Wear Examination (BEWE): a new scoring system. Clin Oral Investig.
Lussi A. Dental erosion — from diagnosis to therapy. Monogr Oral Sci.

Disclaimer medyczny: Treści edukacyjne. Erozja wymaga indywidualnej kwalifikacji.